BEIRÓN.

     O beirón é, en algúns lugares de Galicia, o toco, por decir así, onde dorme ou se esconde a troita cando se asusta.

Tamén, en galego, o máis correcto é chamarlle tobo, que nunha primeira significación é unha coba de zorros, coellos ou outras feras, pero que nunha segunda é a cama de outros animais. Pois ben, ese sería o caso da troita.

Moitos pescadores a man (está prohibido) ó entrar no río miran onde se esconde a troita , logo é doado collela sempre e cando no se lle teña medo ás cóbregas. É o que se chama "pesca o toco" outra palabra relativa os ríos.

As troitas en moitos ríos métense nas raíces das árbores que entran no río,  que en Verín chámanse reigaños, palabra que equivale neste caso a beirón.

O beirón ou tobo é polo tanto onde se esconde a troita e non hai que confundilo coa postura en sí. Por exemplo na fotografía a troita está en postura ( lugar para comer e cazar), non está no beirón, que sería onde se metería si se asusta.

No dibuxo vense varias troitas nun río. a primeira, a que está metida na rocha, está no seu beirón, as de máis abaixo están en postura. No beirón dicen que a troita deixase acariciar e mesmo coller. Estou seguro que é certo,  xa que o vín facer, concretamente en Randín (Ourense) no regato que baixa de Vilariño e desemboca no río Salas. A min nunca me gustou este tipo de pesca "a man", chámase "pesca o toco", aparte de ilegal, da moitas sorpresas. Un tipo de pesca  moi practicado en tempos, realmente non había outro aparte da rede. En moitos ríos as troitas métense tamén nos reigaños que son as raiceiras do río.

 

Posteriormente vendo os traballos marabillosos de Adela Leiro, e concretamente un pps que ten dedicado a Uxio Novoneyra, o poeta do Courel, vexo que utiliza a palabra beirón co significado  de "na beira mismo da presa".

Copio exactamente a fotografía e a definición que repito saco da súa páxina, sorprendente páxina web onde ten o traballo, repito, marabilloso, de moitos anos.

Adela Leiro ten moitos libros adicados á natureza, é parte da súa vida,  xa que é a súa especialidade. Esta páxina referencia, na bibliografía, moitos deles. A súa labor o longo de corenta anos é incrible e marabillosa. Aproveito esta web, a miña web, para felicitala e darlle as gracias no meu nome e no nome dos ríos de Galicia. ¡Enhoraboa!.

 

Hai tamén escritores que utilizan a palabra paleira en lugar de beirón, como burato ou cova situada debaixo das pedras dun río. Defeito Xosé Otero Canto , utiliza nun poema, no que fala da troita,  a palabra paleira, como lugar onde se esconde a troita. Concretamente no libro "Miño, río pai e amigo".

 

 

Así na páxina 137 do libro anterior, utiliza a palabra paleira co sentido da cama da troita ou beirón:

 

 

"...buscando sexo na escura paleira..."

 

 

Esta palabra foime indicada polo autor do libro Xosé Otero Canto.

O uso de paleira como cama da troita ten moito sentido xa que utiliza ocos que realmente son paleiras. Ver este término neste mismo dicionario.

 

Tamén descubro a palabra gacheiro, que na Estrada seica ten o seguinte significado:

Gacheiro: dise do sitio, entre unhas raíces ou debaixo dunha pedra grande no río, onde se esconde a troita.

No dibuxo vese un gacheiro, lugar onde está a primeira troita, neste caso debaixo dunha pedra grande.

Esta palabra está sacada dun traballo moi interesante feito por Manuel Cabada Castro e relativo o que chama as  "Palabras con memoria" e que tamén chama "Palabras naufragas".

Dese artigo que podedes ver neste link recollo a frase:

"...Que estas liñas poidan servir para que novos xenerosos socorristas de palabras náufragas a punto de afogaren informen debidamente sobre elas, contribuíndo así a fortalecer a nosa lingua..."

Que me leva a pensar que estou a contribuir dunha forma interesante a ser socorrista dalgunhas palabras.

 

Resumindo: a cama da troita tén de momento en Galicia estos nomes: beirón, paleira, gacheiro, toco, tobo...e seguro que hai máis. A riqueza do galego está demostrada con este e centos de exemplos. Non entendo como hoxe os políticos galegos que nos gobernan, estou escribindo esto no ano 2026, lle dan tanto pau a unha infinita riqueza que temos en Galicia co noso idioma.

A verdade que nos goberna unha clase, eu diría, de analfabetos funcionais...Por suposto no quero xeneralizar totalmente...

 

 

 

Saír.